RAPPORT // In dit rapport, resultaat van een onderzoek dat Sardes heeft uitgevoerd in opdracht van de Onderwijsraad, zijn cijfers en meningen bijeengebracht over de thema’s lezen, leesplezier,
leesbevordering en taalvaardigheid.

Stand van zaken rondom lezen

Doel van het onderzoek was om de stand van zaken rond lezen in kaart te brengen en meningen te verzamelen van betrokkenen bij lezen en zodoende mogelijkheden op het spoor te komen om het lezen door kinderen en jongeren te stimuleren.

Voor de stand van zaken zijn cijfers gebruikt uit landelijke monitors die ontwikkeld zijn in het kader van BoekStart (de voorschoolse sector) en de Bibliotheek op school (primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs); de meningen zijn verzameld via interviews met beroepskrachten (pedagogisch medewerkers, leerkrachten primair onderwijs en docenten voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs), leerlingen (primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs) en ouders. De cijfers geven een kwantitatief beeld van de thema’s binnen de betreffende doelgroepen; de interviews geven een verdiepend kwalitatief inzicht in de motieven en gedachtegangen achter de cijfers.

Vijf aanknopingspunten

Uit het onderzoek komen diverse aanknopingspunten naar voren om de leesomgeving van
kinderen en jongeren stimulerender te maken.

  • Om te beginnen zijn er twee perioden in het leven van kinderen waarin de leesbevorderende impulsen van de omgeving relatief zwak zijn. De eerste is de leeftijd van 0 tot 3 jaar, de tweede is de periode na het basisonderwijs. Dit wil overigens niet zeggen dat in de periode van het basisonderwijs de leesomgeving optimaal is, want de intensiteit van leesbevordering op school en thuis neemt gestaag af in de bovenbouw van de basisschool. Sommige leerlingen vallen al vroeg uit op leesplezier. Voor hen is mogelijk een specifieke, intensieve aanpak nodig om ervoor te zorgen dat zij (weer) plezier in het lezen te krijgen.
  • Ten tweede zijn er groepen binnen het onderwijs die een verhoogd risico lopen om het leesplezier
    kwijt te raken: jongens, leerlingen op het vmbo en studenten in het mbo. Vmbo-leerlingen ervaren ook thuis een minder stimulerende leesomgeving dan leerlingen uit het havo en vwo.
  • Ten derde blijkt dat leraren zich onvoldoende bewust zijn van de mogelijke positieve effecten van lezen (voor het plezier) op de taalontwikkeling. De meerderheid van de leraren in het vmbo en het mbo vindt bijvoorbeeld de leesvaardigheid van hun leerlingen en studenten onvoldoende, maar dat is voor deze scholen geen aanleiding om extra in te zetten op leesbevordering.Leesbevordering is vaak niet of niet goed opgenomen in het taalbeleid van scholen.
  • Ten vierde ligt in de praktijk van leesbevordering het accent veelal op het beschikbaar maken van boekencollecties en het inroosteren van tijd voor vrij lezen. Er is relatief weinig aandacht voor interactie over boeken en over lezen. Leraren lijken onvoldoende toegerust om stimulerende gesprekken over boeken vorm te geven, terwijl praten over boeken juist een zeer krachtig middel is om lezen te promoten (Notten, 2011; Huymans, 2013) en gesprekken met leerlingen bovendien nodig zijn om een door veel leerlingen genoemd probleem op te lossen: het vinden van het juiste
    boek.
  • Ten slotte blijkt dat ook in het gezin de leesomgeving niet altijd goed uit de verf komt. Ouders bemoeien zich steeds minder met het leesgedrag van hun kinderen naarmate de kinderen ouder worden. Ouders lijken hierin op leraren: ze zijn het meest actief als de kinderen nog jong zijn, maar dat neemt af vanaf de bovenbouw van de basisschool.

Digitale media en ontlezing

Alle respondentengroepen noemen digitale media als belangrijke oorzaak van ontlezing en dalende taalvaardigheid. Daarnaast worden oorzaken genoemd als: toenemende keuzemogelijkheden voor kinderen en jongeren, drukte (huiswerk, andere hobby’s, baantjes), niet het juiste boek kunnen vinden. Er worden diverse oplossingen voorgesteld om het lezen bij kinderen en jongeren te stimuleren, zoals: een beter boekenaanbod, meer gebruik van digitale media, een ‘leesjuf van de bibliotheek in iedere school’, strenger toezicht op schermtijd en – tegenstrijdig – lezen op school meer verplicht stellen en lezen op school minder verplicht stellen


Download het rapport

Posted by Redactie

One Comment

  1. […] Cijfers en meningen over lezen in Nederland […]

Opmerkingen zijn gesloten