De gulden middenweg voor een veilig leerklimaat

Leraren van het Pieter Nieuwland College in Amsterdam zochten naar een goede manier om orde te houden zonder boosheid of frustraties. Zij kwamen met enkele richtlijnen die duidelijkheid met vriendelijkheid combineren. Dat zorgt voor een betere sfeer en daardoor een meer effectieve lestijd.

De aanpak gaat uit van veiligheid en vertrouwen bij leerlingen als basis voor rust en orde in de klas. Wanneer leerlingen zich veilig en competent voelen, zal orde vaak vanzelf ontstaan. Een goede relatie tussen leraar en leerling is positief voor het welbevinden van beiden. Met een veilig en aantrekkelijk leerklimaat voelen leerlingen niet de behoefte om de sfeer te verstoren.

Balans vinden als in gezin

Zij nemen de autoritaire balans van het gezin als uitgangspunt. Die stoelt op de verschillende energieën van de vader en de moeder in hun pedagogische rol. De moederrol is zorgzaam, invoelend, verbindend en vriendelijk. De vaderrol is analytisch, structurerend, duidelijk en begrenzend. De kern van Vriendelijk orde houden is dat je een klas succesvol kunt leiden door beide rollen op de juiste wijze te combineren. Niet vriendelijk zonder duidelijk, en niet duidelijk zonder vriendelijk.

Om niet door te schieten in één van deze rollen geven ze de volgende adviezen;

  • Vervang toegeeflijk door vriendelijk (zorgzaam en verbindend)
  • Vervang streng door duidelijk (structurerend en begrenzend)
  • Combineer vriendelijk en duidelijk (zorgzaam, verbindend, structurerend en begrenzend)

Richtlijnen om actief orde te houden

Actief als in preventief, om te voorkomen dat je achter de feiten aanloopt. Om je niet te hoeven beroepen op repressie door correctie. Vriendelijk orde houden biedt richtlijnen voor het in verbinding blijven met de groep. De eerste denkstap die je als leraar moet zetten, is verandering van tactiek: van passief orde houden naar actief orde houden. Gedrag dat de verbinding in de weg staat zoals boos kijken, waarschuwen, dreigen of schreeuwen is dan niet meer nodig. Enkele richtlijnen zijn:

  1. Hanteer een helder verwachtingsmanagement; zorg ervoor dat je leerlingen het gewenste gedrag kennen. Geef duidelijk instructie en wees duidelijk in wat je van je leerlingen verwacht.
  2. Wees altijd vriendelijk en meelevend; lichaamstaal bepaalt een belangrijk deel van de boodschap. Gebruik je eigen lichaamstaal en observeer die van de leerlingen. Zorg voor een veilige en ontspannen sfeer.
  3. Zoek verbinding; geef je leerlingen een hand bij binnenkomst. Toon interesse in je leerlingen. Besteed aandacht aan de kennismaking. Werk aan de relatie door meer over de interesses en hobby’s van je leerlingen te weten te komen; zo verbinden leerlingen zich ook met elkaar.
  4. Zorg voor duidelijke communicatie; gebruik gebaren bij het lesgeven, ook bij een terechtwijzing.
  5. Observeer de lichaamstaal van je leerlingen. Geef efficiënte aanwijzingen voor het gewenste gedrag.
  6. Waarschuw weinig (maximaal drie keer) en gebruik positief verwoorde aanwijzingen waarbij je de leerlingen herinnert aan gemaakte afspraken. Observeer of iedereen de waarschuwingen opmerkt. Stuur onacceptabele verstoringen bij met non-verbaal gedrag. Zorg dat je leerlingen weten wanneer er (bijna) een grens is bereikt en wat de consequentie is van het overschrijden van deze grens.

Stuur gedrag bij met heldere interventies

Het bijsturen van gedrag kan met een stappenplan van interventies. Dit stappenplan geeft houvast aan de leraar en zorgt voor duidelijkheid voor de leerlingen. De interventies zijn effectief, duidelijk en opbouwend. De leraar kan daardoor ontspannen en krachtig orde houden zonder dat het ten koste gaat van de band met de leerlingen.

Interventie 1

Geef een non-verbale aanwijzing voor het gedrag wat je graag anders wilt zien.

Interventie 2

Geef een verbale aanwijzing voor het gedrag wat je anders wilt zien. Bijvoorbeeld: ‘Ik wil graag dat je met je eigen werk bezig bent tijdens het zelfstandig werken.’ Noteer vervolgens het aantal aanwijzingen.

Interventie 3

Geef een sanctie die de leerling tijd kost en het probleem oplost, bijvoorbeeld een reflectieverslag.

Interventie 4

Geef een sanctie met tussenkomst van de schoolleiding. Zo voorkom je dat je in conflict komt met de leerling zodat de band zich na een interventie weer kan herstellen.

Meer weten over vriendelijk orde houden?
Wil je meer weten over de resultaten van deze methodiek? Op de website Vriendelijk orde houden lees je verhalen en ervaringen van verschillende onderwijsexperts, filosofen, leraren en leerlingen.

Op Leraar24 zijn verschillende artikelen te vinden over orde houden in de klas:

Posted by Redactie Onderwijscommunity